Pojava defekata na glazurnim površinama narušava estetski izgled keramike, a istovremeno negativno utiče na fizičke, mehaničke i upotrebne karakteristike glaziranih proizvoda. Greške su uglavnom nepoželjne pojave u glazurnom sloju, ali nekada u umetničkoj keramici mogu da predstavljaju i određene dekorativne efekte. Greške se mogu pojaviti u glazurnoj suspenziji, osušenom glazurnom sloju, mogu nastati za vreme pečenja ili u čvrstom glazurnom sloju, nakon hlađenja. Međutim, glazurni defekti se najčešće uočavaju tek posle pečenja.
U praksi je veoma važno utvrditi uzroke pojava određenih vrsta defekata i preduzeti adekvatne mere za njihovo otklanjanje, mada se mora naglasiti da uzroci pojava grešaka često nisu potpuno definisani, niti se mogu generalisati. Zbog toga se često moraju postaviti određena pitanja, u cilju lakšeg i bržeg otklanjanja grešaka, kao što su:
- adekvatnost recepturnog sastava glazure,
- promena karakteristika glazurne suspenzije,
- pravilan izbor sirovina,
- promenljivost sastava prirodnih sirovina, što se u praksi često dešava,
- izmena sastava keramičke mase,
- adekvatnost debljine glazurnog sloja,
- promena režima pečenja itd.
Pri analizi uzroka nastajanja defekata glazure, može se zaključiti da se oni mogu svrstati u tri grupe:
- defekti koji su posledica neadekvatne pripreme glazurne suspenzije,
- defekti nastali pri nanošenju i sušenju glazurnog sloja,
- defekti glazure nastali pri pečenju.
Defekti koji su posledica neadekvatne pripreme glazurne suspenzije
Od defekata prve grupe najčešći su neadekvatna disperznost glazure i odstupanje od optimalne gustine glazurne suspenzije. Prva vrsta defekata se ogleda u nedovoljnoj samlevenosti ili premlevenosti glazure. Oba defekta se mogu vrlo lako otkloniti u praksi određivanjem optimalnog vremena mljevenja, što se može utvrditi preko analize ostatka na situ.
Nedovoljna samlevenost glazure
Nedovoljna samlevenost izaziva taloženje glazurne suspenzije, a uzroci taloženja mogu biti:
- povećana gustina pojedinih komponenti suspenzije u odnosu na ostale,
- previsok sadržaj krupnijih čestica u glazuri,
- povećan sadržaj frite,
- previsok sadržaj vode,
- nizak sadržaj glinovite komponente itd.
Ovi nepoželjni fenomeni se mogu otkloniti ili ublažiti na sledeći način:
- finim mlevenjem svih sastojaka glazurne suspenzije,
- dodatkom 5-10% gline ili kaolina ili 1-2% bentonita,
- dodatkom do 0,5% celuloze, dekstrina, skroba ili nekog drugog organskog koloida,
- povećanjem količine čvrste faze, uz smanjenje sadržaja vode.
Premlevenost glazure
Premlevenost glazure je ređa pojava ali je takođe nepoželjna jer može dovesti do otežanog sušenja glazurnog sloja i pojave stvaranja mehurova, nabora i „ključanja“ pri pečenju. Prednost može da bude činjenica da fino mlevene glazure imaju veću elastičnost.
Ukoliko je suspenzija retka, osnovni uzroci su:
- previsok sadržaj vode,
- delimično rastvaranje alkalnih oksida koji se ponašaju kao elektroliti koji povećavaju tečljivost suspenzije.
Otklanjanje se vrši na nekoliko načina i to:
- smanjivanjem viška vode, uparavanjem ili dekantovanjem,
- dodatkom flokulanata kao što su CaCl₂, sirćetna kiselina i slično.
Glazurna suspenzija često može da ima slabu tečljivost koja je izazvana visokom tiksotropijom. Najčešći uzrok ovoj pojavi može biti:
- povećan sadržaj montmorilonita u glini, ili prisustvo bentonita,
- visok sadržaj oksida cinka i drugih komponenata koje jako upijaju vodu,
- povećan sadržaj organskog koloidnog materijala u suspenziji, koji najčešće potiče iz gline.
Otklanjanje defekta se vrši:
- promena vrste gline ili uvođenje kaolina u suspenziju,
- eliminacija bentonita iz suspenzije,
- dodatak pogodnog elektrolita, na primer na bazi fosfatnog jona, u količini ispod 0,2%,
- zamena pojedinih komponenti uvođenjem odgovarajućih frita,
- malo povećanje sadržaja vode.
Defekti nastali pri nanošenju i sušenju glazurnog sloja
Defekti druge grupe su vezani za izgled glazurnog sloja pre pečenja i mogu biti posledica neadekvatno pripremljene površine predmeta koji se glazira, prisustva prašine ili neusklađenosti temperature između keramike i glazure. Međutim, mnogo češći i značajniji problemi, koji se ponekad teže uočavaju, odnose se na optimalnu debljinu glazurnog sloja.
Tanak glazurni sloj
Tanak glazurni sloj može nastati usled:
- velike količine vode u suspenziji,
- kratkog vremena zadržavanja keramike sa glazurnom suspenzijom,
- malog upijanja glazure od strane keramičke mase.
Otklanjanje ovog defekta se može izvesti na nekoliko načina:
- povećanjem sadržaja čvrste komponente, odnosno smanjenjem sadržaja vode u suspenziji,
- povećanjem viskoznosti glazurne suspenzije,
- povećanjem poroznosti keramičkog crepa, biskvitiranjem na nižoj temperaturi,
- blagim zagrevanjem glazurne suspenzije.
Debeo glazurni sloj
Debeo glazurni sloj može nastati zbog različitih faktora, od kojih su najčešći:
- crep je vrlo porozan i brzo upija vodu,
- suspenzija ima malo ili nimalo gline,
- suspenzija je vrlo viskozna i gusta.
Otklanjanje ovih nedostataka se svodi na sledeće:
- povećanje sadržaja vode u suspenziji.
- blago vlaženje crepa, orošavanjem ili prebrisavanjem vlažnim sunđerom,
- smanjenje upijanja vode, povećanom temperaturom pečenja crepa,
- dodatak deflokulanata itd.
Pukotine pri sušenju
Pojava pukotina pri sušenju je rezultat nekoliko faktora, kao što su:
- ubrzano sušenje glazurnog sloja, koji ima dosta visokodisperzne gline, ili bentonita,
- velika količina finih čestica, uslovljena dugim vremenom mlevenja,
- velika debljina glazurnog sloja,
- povećan sadržaj cink oksida, itd.
Eliminacija grešaka se svodi na sledeće:
- kalcinisati deo gline, a deo uneti kao sirovu komponentu,
- smanjiti viskoznost glazurne suspenzije povećanjem sadržaja vode, što bi dovelo do smanjenja debljine sloja,
- kalcinisati cink oksid pre unošenja u glazurnu suspenziju,
- glazuru sa puno gline nanositi na suvu glinu a ne na biskvit,
- smanjiti vreme mlevenja glazure.
Otiranje glazure
Otiranje glazure se dešava kada glazura ima vrlo malo glinovite komponente ili nekog drugog organskog veziva. Posebno su tome podložne fritovane glazure, kao i glazure koje su lošije samlevene. To slabi adheziju glazure za keramički crep i otežava manipulaciju sa glaziranim predmetom. Otklanjanje ovog problema se lako izvodi dodatkom 2-10% gline ili kaolina, ili do 1% bentonita ili do 0,5% karboksimetil celuloze, dekstrina, pa čak i meda ili šećera u nedostatku drugih lepljivih sredstava.
Slivanje glazure
Slivanje glazure i loše vezivanje može da nastane zbog prisustva masnoće ili prašine na keramičkom predmetu koji se glazira. Ovaj defekt se može javiti i kod sirovih masa koje su premlevene i imaju finu glatku površinu koja slabo upija glazuru. Sličan efekat se javlja i kod biskvitiranih proizvoda, ukoliko je temperatura biskvita previsoka, a time i upijanje vode crepa nisko.
Defekti pri nanošenju glazure mogu biti uslovljeni i:
- velikom razlikom temperatura glazure i crepa,
- dugim zadržavanjem predmeta u glazurnoj suspenziji, prilikom glaziranja metodom potapanja itd.
Otklanjanje se lako izvodi otprašivanjem uzorka, smanjenjem temperature biskvitiranja, a u slučaju sirovih masa, snižavanjem vremena mljevenja.
Defekti glazure nastali pri pečenju
Defekti ove grupe su svrstani u defekte pečenja i najčešće nastaju zbog:
- neadekvatnog sastava glazure u odnosu na keramički crep,
- neusklađenosti koeficijenata termičkog širenja između crepa i glazure,
- nepravilnog vođenja režima pečenja, uključujući brzinu zagrevanja, maksimalnu temperaturu i zadržke, režim hlađenja i odgovarajuću gasnu sredinu.
Nedovoljna stopljenost glazure
Jedna od mogućih grešaka pri pečenju je nedovoljna stopljenost glazure, a razlozi za ovu pojavu su mnogobrojni:
- niska temperatura pečenja,
- visoka koncentracija oksida kalcijuma, barijuma ili magnezijuma u glazuri,
- visoka količina oksida silicijuma i aluminijuma,
- nedovoljna samlevenost polaznih sirovina,
- isparavanje oksida topitelja u toku pečenja itd.
Defekt se može izbeći različitim korekcijama, kao što su:
- povećanje temperature pečenja,
- uvođenje veće količine topitelja, ili neke frite u glazuru,
- pravljenje veće zadržke na maksimalnoj temperaturi pečenja,
- smanjenje količine aluminijuma u glazuri i drugih vatrostalnih oksida itd.
Slivanje glazure
Slivanje glazure predstavlja defekt koji se češće javlja kod lakotopivih glazura u toku procesa pečenja, nego kod teškotopivih. U takvim slučajevima glazura je neravnomerno raspoređena po proizvodu, što se lako zapaža posle pečenja. Na rubovima i izbočinama glazura je tanka i često bez sjaja, a na donjim delovima deblja i što je najopasnije može da se slepi sa nosećom vatrostalnom pločom. Glavni uzroci ovoj pojavi su:
- niska viskoznost tečne faze,
- previsok sadržaj oksida topitelja,
- nizak sadržaj oksida aluminijuma i silicijuma,
- previsoka temperatura pečenja.
- dug režim pečenja i prevelika zadrška na maksimalnoj temperaturi,
- suviše debeo glazurni nanos,
- nisko upijanje vode crepa, zbog visoke temperature biskvitnog pečenja itd.
Defekt se može relativno lako otkloniti bilo korekcijom sastava glazure, bilo režima pečenja. Načini otklanjanja su sledeći:
- pečenje glazirano predmeta na nižoj temperaturi,
- brži režim pečenja, uz smanjenje ili eliminaciju zadrške na maksimalnoj temperaturi,
- smanjenje sadržaja topitelja, posebno onih jačih, tipa olova ili alkalija,
- povećanje sadržaja kvarca i glinovite komponente,
- nanošenje tanjeg glazurnog sloja na crep.
Pojava mehurova u glazuri
Pojava mehurića je česta pojava koja daje izgled neravne površine glazure, a uzroci mogu biti različiti:
- visok viskozitet glazure,
- visok procenat isparljivih komponenata u glazuri,
- debeo glazurni nanos,
- visok površinski napon glazurnog rastopa,
- nizak sadržaj jakih topitelja kao što su PbO ili B₂O₃,
- visok sadržaj oksida aluminijuma i silicijuma,
- niska temperatura pečenja,
- nedovoljna zadrška na maksimalnoj temperaturi.
Načini otklanjanja su sledeći:
- korekcija sastava glazure u pravcu povećanja jakih topitelja kao što su alkalni oksidi, PbO ili B₂O₃, za niže temperature, ili oksida cinka i zemno alkalnih oksida za više temperature,
- smanjenje sadržaja oksida silicijuma i aluminijuma,
- smanjenje debljine glazurnog sloja,
- produženje vremena pečenja na maksimalnoj temperaturi, uz eventualno povećanje temperature pečenja.
Mehurovi u stopljenoj glazuri se javljaju u toku pečenja glazirano crepa, usled izdvajanja gasova. Najčešće se javljaju u glazurama čiji je rastop izuzetno viskozan i ne dozvoljava normalnu degazaciju, niti, pak, tečenje rastopa i formiranje ravne glazurne površine. Ovaj defekt je pojačan u slučaju veće brzine hlađenja kada se mehuri zadržavaju na površini.
Kada se glazura stopi, ona obrazuje neproustljiv sloj za gasove koji treba da izađu na površinu glaziranog uzorka. Gasovi se obrazuju ne samo zbog sagorevanja lako sagorljivih organskih dodataka, već i zbog razlaganja uključaka pirita, gipsa, oksida gvožđa, karbonata i drugih. Pojava mehurova može biti izazvana i vazduhom koji se nalazi u porama crepa i glazure, ili sumporom iz goriva koji može da obrazuje sulfate koji pri reakciji sa komponentama glazure stvaraju mehurove.
Analiza sastava gasnih mehurova pokazuje da se u njima nalazi H₂, CO₂ i O₂ i da u njihovom nastajanju veoma važnu ulogu ima gasna atmosfera u peći. Smatra se da je najčešći uzrok ove negativne pojave nagli rast temperature u intervalu 800-1000°C, kada dolazi do rastvaranja i razlivanja glazure, pre nego što se u potpunosti udalje gasoviti produkti iz keramičkog crepa i glazure.
Obrazovanje mehurova je izraženo u glazurama koje sadrže veće količine oksida gvožđa, gde visoka temperatura i redukciona sredina uslovljavaju termičku disocijaciju, uz izdvajanje kiseonika:
2 Fe₂O₃ → 4 FeO + O₂ (12)
Fritovane glazure češće obrazuju mehurove od sirovih istog sastava. Olovne glazure koje imaju nisku viskoznost rastopa i nizak površinski napon nisu sklone pojavi mehurova.
Prisustvo ugljenika u keramičkoj masi takođe može biti uzrok pojave mehurića. Eksperimentalno je ustanovljeno da samo 0,31% ugljenika, pri većim brzinama zagrevanja, može dovesti do pojave mehurova u glazuri.
Ako se rezimira napred izneto, glavni uzroci nastajanja mehurova u stopljenoj glazuri su:
- izdvajanje gasova iz glazure, keramičke mase, ili usled reakcije glazure i engobe i podglazurnog dekora i mase,
- visoka viskoznost glazurnog rastopa koja ometa izlazak gasne faze,
- visoka reaktivnost glazurnog rastopa koji rastvara keramičku masu,
- brz porast temperature i brzo hlađenje,
- eventualno jaka redukcija u peći,
- kratka zadrška na maksimalnoj temperaturi,
- prisustvo ugljenika u keramičkoj masi, kao i veće količine karbonata, pirita, organskog materijala u glazuri.
Otklanjanje ovog defekta se može izvršiti:
- eliminisanjem komponenti glazure koje emituju gasnu fazu pri topljenju,
- smanjenjem viskoznosti glazure, modifikovanjem njenog sastava,
- smanjivanjem debljine glazurnog sloja,
- pečenjem na višim temperaturama, uz sporiji porast temperature i produžavanjem zadrške na maksimalnoj temperaturi itd.
Skupljanje glazure i formiranje kapljica
Skupljanje glazure i formiranje kapljica se ređe javlja i nepoželjno je u upotrebnoj i tehničkoj keramici, ali može nekada da izgleda interesantno za umetničku keramiku. Osnovni uzroci za ovu pojavu jesu:
- visok površinski napon glazurnog rastopa,
- loše kvašenje keramičke površine,
- visoka viskoznost glazurnog rastopa,
- povećano skupljanje glazure pri sušenju i pečenju, pre pojave rastopa,
- loša adhezija rastopa i keramike,
- neadekvatnost sastava glazure,
- nanošenje glazure na sirov uzorak,
- predebeo glazurni nanos.
Otklanjanje defekta se može izvršiti na sledeći način:
- smanjenjem površinskog napona glazure, korekcijom sastava, smanjenjem sadržaja MgO, Al₂O₃, uz povećanje sadržaja PbO, B₂O₃ ili SiO₂,
- pečenjem na višoj temperaturi,
- smanjenjem skupljanja pri sušenju i pečenju unošenjem više opošćivača,
- smanjenjem brzine zagrevanja pri pečenju,
- dodatkom male količine boraksa (1-3%) u suspenziju,
- eliminisanjem faktora koji doprinose smanjenju adhezije glazure za keramičku masu.
Defekti na očvrslom glazurnom sloju, nakon hlađenja, mnogobrojni su, a najčešći jesu: pojave pukotina, odljuškavanje glazure, matiranost i gubitak sjaja glazure, promena boje, pojava defekta tipa nakola ("ljuska od jajeta").
Kapilarne pukotine - Krakle
Kapilarne pukotine na glazuri su najčešća vrsta defekta koja se može pojaviti na površini glazure. One se javljaju u obliku mreže sitnih pukotina, poznatih kao krakle.
Najčešći uzroci nastajanja su:
- neusaglašen koeficijent termičke dilatacije glazure u odnosu na crep; koeficijent dilatacije glazure je suviše visok u odnosu na crep, pa se glazura nalazi pod naprezanjem na istezanje,
- visok sadržaj alkalnih oksida u glazuri,
- nedovoljna elastičnost glazure.
- loše formiran međusloj između crepa i glazure,
- suviše debeo sloj glazure na crepu; debljina sloja ne bi trebalo da bude veća od 0,16 mm, ukoliko se želi svođenje uzroka defekta na minimum,
- suviše brzo hlađenje,
- nizak sadržaj oksida niskog koeficijenta dilatacije, kao što su SiO₂ i B₂O₃.
Otklanjanje se može izvesti na različite načine, kao što su:
- pečenje na višim temperaturama,
- dodatak veće količine fino mlevenog kvarca, koji lako prelazi u staklasto stanje u glazuri,
- smanjenje sadržaja glinovite komponente i povećanje sadržaja mermera u keramičkoj masi,
- duži režim pečenja, veće zadrške i sporije hlađenje,
- smanjenje debljine glazurnog sloja,
- dodatak oksida ZnO, B₂O₃, PbO i drugih oksida koji snižavaju koeficijent termičke ekspanzije,
- snižavanje alkalnih oksida K₂O i Na₂O u sastavu glazure,
- snižavanje sadržaja feldspata na račun kvarca u keramičkoj masi.
Otpornost glazure na pucanje se može odrediti silikatnim modulom, koji predstavlja odnos silicijum oksida prema aluminijum oksidu. Ako je taj odnos za porcelanske glazure:
SiO₂ : Al₂O₃ = 3,5
onda takva glazura ne bi trebalo da ima pukotine. Korigovanjem silikatnog modula može se umanjiti mogućnost pucanja glazure. Smanjenje sadržaja Al₂O₃ na račun povećanja sadržaja kvarca u glazuri vodi smanjenju elastičnosti glazure, pri čemu se pojavljuje sklonost ka pucanju.
Nabiranje glazure
Ovaj defekt se najčešće javlja kod glazura koje sadrže visok procenat glinovite komponente unete preko kaolina ili glina. Vizuelni efekat je pojačan debljim nanosom glazure.
Povećana temperatura pečenja glazure, smanjenje sadržaja glinovite komponente i generalno smanjenje viskoznosti glazure pomažu odstranjivanju ovog defekta. Pozitivan uticaj na smanjenje nabiranja glazure ima nanošenje glazure u tanjem sloju na keramički crep.
Odljuskavanje glazure
Oljušćavanje glazure je ređa pojava i predstavlja, slično harisu, defekt uslovljen prvenstveno neusaglašenošću koeficijenata dilatacije glazure i keramičkog crepa. Nastaje kada je koeficijent termičkog širenja glazure αg manji od koeficijenta termičkog širenja keramičkog crepa αc, što uslovljava različito skupljanje sloja glazure u odnosu na keramički crep. Glazura je pod naprezanjem na pritisak i kada ono prevazilazi mehaničku čvrstoću glazure, dolazi do oljušćavanja. Pored toga na fenomen oljušćavanja utiču, u manjoj meri, i sledeći faktori:
- visok sadržaj oksida ZnO, B₂O₃, MgO i drugih koji snižavaju α,
- nizak sadržaj alkalnih oksida u glazuri,
- temperatura sinterovanja mase je niska i njeno sinterovanje počinje pre topljenja glazure.
- visok procenat kvarca u keramičkoj masi koji je praćen značajnim zapreminskim promenama u toku zagrevanja i hlađenja.
Otklanjanje ovog defekta se izvodi na nekoliko načina:
- modifikovanjem sastava glazure, uvođenjem u glazuru veće količine alkalnih oksida,
- uvođenjem u sastav glazure veće količine feldspata, kaolina, uz smanjenje slobodnog kvarca,
- postepenim zagrevanjem i slabim sniženjem temperature pečenja glaziranog proizvoda, ukoliko to ne izaziva veće promene u kvalitetu i izgledu glaziranog sloja,
- snižavanjem temperature biskvitnog pečenja keramičkog crepa.
U praksi je zapaženo da odljuskivanje glazure može nastati i u slučaju brzog predgrevanja sirovog glaziranog proizvoda pri pečenju. U tom slučaju dolazi do naglog izdavanja zaostale vlage iz crepa tako da se glazirana površina ne može suprotstaviti visokom naponu pare, usled čega se na pojedinim mestima glazura odvaja od keramičkog crepa. Takođe je zapaženo da lakotopive, sirove glazure imaju pojačanu sklonost ka odljuskivanju.
Prema nekim istraživanjima uzrok pojave odljuskivanja glazure može nastati i usled izdavanja vodorastvornih soli na površinu proizvoda pri glaziranju, kao i usled dodataka fino mlevenih karbonata.
Matiranost i gubitak sjaja
Matiranost i gubitak sjaja predstavlja pojavu koja lako može da se desi pri pečenju glazure, jer za ovu pojavu postoji puno razloga. Osnovni uzroci nastajanja ovog defekta jesu:
- prekomerno upijanje glazure od strane keramičkog crepa, koje se javlja kod jako poroznih masa,
- isparavanje pojedinih komponenata iz sastava glazure u toku pečenja,
- površinska kristalizacija, pojačana laganim hlađenjem, posebno karakteristična za glazure sa visokim sadržajem oksida aluminijuma, kalcijuma, magnezijuma, barijuma itd.
- pojava sulfata u atmosferi peći, koji se lako mogu pojaviti u prisustvu gasova koji sadrže sumpor,
- prisustvo vodene pare u atmosferi peći jer ona ima ulogu mineralizatora i povećava kristalizacionu sposobnost silikatnih rastopa,
- suviše tanak glazurni sloj,
- preniska temperatura pečenja, na kojoj nisu postignuti uslovi potpunog topljenja glazure,
- nepravilan izbor sastava glazure ili crepa, usled čega dolazi do njihovog lošeg međudejstva.
Otklanjanje ovih defekata se može postići na više načina:
- korigovanjem glazure u pravcu sniženja sadržaja BaO, CaO, MgO,
- upotrebom glazure koja sadrži oksid cinka, ili dodavanjem u postojeću male količine, 1-3% ZnO, obe će veća količina takođe izazivati matiranost,
- korišćenjem glazure sa manje olova i bora kao topitelja,
- odvojenim pečenjem sirovih i biskvitiranih glaziranih proizvoda,
- izborom optimalne debljine glazurnog sloja,
- povećanjem temperature biskvitnog pečenja keramičke mase,
- povećanjem temperature pečenja glaziranog uzorka, uz eventualno povećanje zadrške na maksimalnoj temperaturi, ako je to potrebno.
Sitne rupice - Nakoli
Nakoli i „ljuska jajeta“, sitne rupice, različiti su nazivi za defekt koji se često javlja kod glazura, a posebno je uočljiv kod sjajnih glazura. To su mala tačkasta udubljenja koja, posmatrana pod lupom, mogu da budu plitka, ili da zadiru duboko u sloj glazure, pa izgledaju kao mali krateri. Uzroci za ovu pojavu su različiti, ali se uglavnom svode na:
- reakciju između crepa i glazure, kao i nastavak reakcija u samom crepu i glazuri kao što su: izdvajanje hemijski vezane vode, razlaganje pojedinih komponenata iz sastava glazure, sagorevanje ugljenika,
- asporpciju gasova iz redukcione sredine u peći, kao i visoku koncentraciju CO₂ u glazuri,
- nisku temperaturu pečenja, uz brzo pečenje sa malom zadrškom na maksimalnoj temperaturi,
- visoku viskoznost glazurnog rastopa,
- previsoku temperaturu pečenja, koja uslovljava intenzivnu reakciju glazurnog rastopa i crepa,
- visok površinski napon glazurnog sloja,
- preveliku debljinu glazurnog sloja.
Otklanjanje ovog defekta se može izvesti preko:
- produženja vremena pečenja i povećanja zadrški na maksimalnoj temperaturi,
- povećanja temperature biskvitnog pečenja keramičke mase, koja vodi smanjenju poroznosti i povećanju gustine mase,
- smanjenja viskoznosti i površinskog napona glazure,
- nanošenja glazure u tanjem sloju.
- izbegavanja dugog redukcionog perioda, posebno kod korišćenja gasnih peći, gde čađavi plamen omogućuje taloženje ugljenika na površinu glaziranog proizvoda. Posle prelaska na oksidacionu sredinu, ugljenik sagoreva ostavljajući na tim mestima male kratere na površini glazure. Inače, ovo je uobičajeni režim kod pečenja porcelana, gde se početni stadijum uvek izvodi u oksidacionim uslovima, iznad 1000 °C prelazi se na redukciju, a hlađenje se izvodi u slabo redukcionoj ili neutralnoj atmosferi.
Promena boje glazure
U toku pečenja glaziranih predmeta nekada može da dođe do delimične pa čak i potpune promene boje. Različita zaprljanja glazure ili površine crepa, kao korišćenje nedovoljno kvalitetnih sirovina mogu takođe biti uzrok ove neželjene pojave. Najčešći uzroci za to jesu:
- rastvaranje bojenih supstanci iz engobe, podglazurnog dekora ili mase od strane glazurnog rastopa,
- previsoke temperature pečenja glaziranog proizvoda, kada može doći do isparavanja pojedinih oksida iz glazure, na primer hroma,
- dug period jake redukcije koji onemogućava potpuno sagorevanje organskih primesa i eventualno nataloženog ugljenika u glazuri,
- promena brzine hlađenja,
- modifikacija debljine glazurnog sloja,
- loša homogenizacija suspenzije i bojenih supstanci.
Ovi defekti se mogu otkloniti na sledeći način:
- obratiti posebnu pažnju na vrstu i pripremu glazure,
- poboljšati aeraciju u peći u slučaju oksidacionog pečenja, a u slučaju redukcije brže voditi režim hlađenja,
- odvojeno peči glazure sa bakrom i hromom, koje najčešće boje okolne predmete zbog lakog isparavanja,
- engobirati keramičku masu, posebno ako ona sadrži zaprljane crvene gline,
- održavati optimalnom debljinu glazurnog sloja,
- precizno definisati i održavati optimalan režim pečenja.
Najčešće se u praksi javljaju siva obojenja zbog nepotpunog sagorevanja organskih supstanci, što je posledica nepravilnog režima pečenja.
Žuto-mrka obojenja se mogu javiti kod glazura koja pored titana sadrže oksid gvožđa.
Crna obojenja se javljaju u slučaju redukcije sulfata do sulfida; posebno kod olovnih glazura crno obojenje nastaje zbog redukcije olovnih jedinjenja do metalnog olova.
Pojava žuto-sivih jedinjenja može da bude posledica ponovne oksidacije FeO u Fe2O3 u redukcionom periodu, ukoliko je nizak stepen redukcije u peći. Ovo je neophodno posebno kod porcelana, jer se ne dobija bela boja crepa.
Pri pečenju braon porcelanske glazure, može da se pojavi metalni sjaj na površini glaziranog proizvoda. Ta pojava je poznata kao metalizacija glazure. Defekti se često javljaju zbog slabo žarenih bojitelja, gde oksidi nisu vezani u spinele, koji su otporni na dejstvo visokih temperatura i glazurnog rastopa.
Generalno se može zaključiti da je sastav glazure osnovni faktor od koga zavisi boja glazure, mada su važni uticajni faktori i nepravilno vođenje režima pečenja, kao i sastav mase.
Pojava defekata ne samo da kvari estetske karakteristike glazirane keramike, nego vrlo negativno utiče na njene mnogobrojne osobine: fizičke, mehaničke, električne, upotrebne i vodi povećanju nepoželjnog škarta.
Tekst preuzet iz knjige: Keramičke glazure (ISBN 978-86-80245-26-3)
Autor teksta: Dr Dušan Izvonar
